جلد 22- منتخب معارف قرآن در المیزان

 

  بســــــــم الله الرحـــــمن الرحیـــــــــــم   

 

 برای مشاهده متن کتاب روی تصویر بالا کلیک کنید!

 

بخش های اصلی جلد بیست و دوم عبارتند از:

 

      کتاب هفتاد و هفتم-      منتخب معارف قرآن در المیزان 

 

 

خلاصه کتاب ها ---   برای آشنائی اولیه با مباحث هر یک از کتاب ها،  خلاصه آنها در انتهای جدول دست راست قرار گرفته است! 

 

خلاصه ای منتخب از جلد بیست ودوم ( کتاب  هفتاد و هفتم )  

 

 

فصل اول  

 

درباره قـرآن کـریم

 

مفهـوم حروف مقطّعه در قرآن

« حم عسق ! » (1 و 2 / شوری)

 

  1. حروف مقطعه، به عنوان رابط مطالب سوره‏ ها

با در نظر گرفتن این‏که بعضی از حروف مقطعه تنها در آغاز یک سوره آمده و بعضی از آن‏ها در شروع چندین سوره آمده ‏اند، اگر کمی در این سوره‏ هائی که سرآغازش یکی است، مانند سوره‏ های « الم، المر، طس و حم » دقت شود، مشاهده می‏شود که سوره‏ هائی که حرف مقطعه اول آن یکی است، از نظر مضمون نیز شباهت به هم دارند و سیاقشان یک سیاق است، به طوری که شباهت بین آن‏ها در سایر سـوره‏ ها دیـده نمـی‏شـود!

موید این معنا، شباهتی است که در آیات اول بیشتر این سوره‏ ها مشاهده می‏شود. مثلاً در سوره ‏های «حم» آیه اول آن یا عبارت «تِلْکَ ایاتُ الْکِتابِ،» است، یا عبارتی دیگر که این معنا را می‏رساند.  نظیر آن آیه‏ های اول سوره ‏هائی است که با «المر» افتتاح شده است که فرموده: «تِلْکَ ایاتُ الْکِتابِ،» و یا عبارتی در همین معنا و نیز نظیر این در «طس»ها دیــده شده و یا سوره ‏هائــی که با «الم» آغاز شده، که در بیشتر آن‏ها نبــودن «ریب» در این کتــاب آمـده است و یا عبارتــی که همین معنــا را می‏رسانــد.

با در نظر گرفتن این شباهت‏ ها ممکن است آدمی حدس بزند که بین این حروف آغاز شده، ارتباط خاصی باشد!

موید این حدس آن است که می‏بینیم سوره اعراف که با «المص» آغاز است و نیز می‏بینیم سوره رعد که با حروف «المر» افتتاح شده، مطالب هر دو قسم سوره ‏های «الم» و «الر» را دارد.

 

2- حروف مقطعه، به عنوان کد یا رمز بین خدا و رسولش

از آن چه در بالا گفته شد، استفاده می‏شود که این حروف رموزی هستند بین خدای‏تعالی و پیامبرش صلی‏ الله‏ علیه‏ و‏آله، رموزی‏که از ما پنهان شده است و فهم عادی ما راهی به درک آن‏ ها ندارد، مگر به همین مقدار که حدس بزنیم بین این حروف و مضامینی که در سوره‏ های هر یک آمده، ارتباط خاصی‏ وجود دارد!

و ای بسا اگر اهل تحقیق در مشترکات این حروف دقت کنند و مضامین سوره ‏هائی که بعضی از این حروف در ابتدائش آمده، با یکدیگر مقایسه کنند، رموز بیشتــری برایشان کشـف شود!

و ای بسا معنی آن روایتی هم که اهل سنت از علی علیه ‏السلام نقل کرده‏اند، همین باشد و آن روایت به طوری که در مجمع البیان آمده، این است که آن جناب فرمود: « برای هر کتـابی نقاط برجسته و چکیده ‏ای هست و چکیده قرآن حروف الفباست!» (1)

1- الـمیزان ج : 18، ص : 4

 

تاثیر روحانی صوت قرآن در انسان

قرآن مجید می‏فرماید:

- « آن‏هائی که خشیت از پروردگارشان دارند، از شنیدن قرآن پوست بدنشان جمع می‏شود و در عین حال پوست و دل آن‏ها متمایل به سوی یاد خدا می‏گردد، این هدایت خداست! که هر که را بخواهد با آن هدایت می‏کند! و کسی را که خدا گمراه کنــد، دیگر راهنمائی نخواهد داشت!» (23 / زمر)

اول این آیــات، قـرآن را وصف می‏کند و می‏گوید:

- « تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ !» (23/زمر)

که کلمــه « تَقْشَعِرُّ» به معنای جمــع شدن پوست بدن اســت به شــدت و از ترسی که در اثر شنیــدن خبر دهشت آور و یا از دیدن صحنه‏ای مهیب، به آدم دست می‏دهد و این جمــع شدن پوســت بــدن انسان‏ها در اثر شنیــدن قرآن، تنهــا به خاطر این است که خود را در برابـر عظمت پروردگارشان مشاهده می‏کنند.

پــس در چنین وضعی وقتی کلام خــدای خود را می‏شنونــد متوجه ساحت عظمت و کبریائی او گشتــه و خشیت بر دلهایشان احاطــه می‏یابد و پوست بدنهایشان شـروع به جمع شدن می‏کند: «ثُمَّ تَلینُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ اِلی ذِکْرِ اللّهِ! » (23 / زمر)

«تلین» بـه مـعـنـای سکـون و آرامـش است. می‏فـرماید:

- بعد از جمع شدن پوست‏ها از خشیت خدا، بار دیگر پوست بدنهایشان نرم می‏شــود و دلهـایشان آرامش می‏یابـد، چـون به یاد خدا می‏افتند و بـا همـان یاد خــدا آرامش می‏یابنــد!

در جمله قبلی که جمع شدن پوست‏ها را بیان می‏کرد، سخنی از قلوب به میان نمی‏آورد، برای این‏که مراد به قلوب، جانها و نفوس است، که عکس‏ العمل جانها در برابر قرآن همانا خشیت و ترس است!

این حالت جمع شدن پوست از شنیدن قرآن، که به ایشان دست می‏دهد و آن حالت سکونت پوست‏ها و قلب‏ها در مقابل یاد خدا، خود هدایت خداست. ( این تعریف دیگری است بـرای هدایت از طریق لازمه آن!)

خداوند تعالی با هدایت خود هر که از بندگانش را بخواهد هدایت می‏کند و آن بندگان کسانی هستند که استعدادشان برای اهتداء باطل نگشته است و سرگرم کارهائی چون فسق و ظلم، که مانع هدایتند، نیستند.

رسول اللّه ص فرمود:

- « هرگاه پوست بنده خدا از ترس خدا جمع شد، آن وقت است که گناهش می‏ریزد، آن‏طورکه درخت خشک برگهای خود را می‏ریزد! » (از ابن‏ عباس منقول در مجمع البیان)(1)

1- المیزان ج : 17، ص : 389.

 

فصل چهارم

در آفت یهود و دوستی با اهل کتاب

 

هشداری در مورد طعام و زنان اهل کتاب

« وَ مَــنْ یَکْفُــرْ بِـالاْیمــانِ فَقَـدْ حَبِـطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِی الاْخِرَهِ مِنَ الْخاسِرینَ!» (5 / مــائـده)

« و هر کس منکر ایمان باشد اعمالش باطل می‏شود و در آخرت از زیانکاران اســت!»

آیه مورد بحث متصل به ما قبل خودش است و می‏خواهد مومنین را از خطری که ممکن است در اثر سهل ‏انگاری در امر خدا و معاشرت آزادانه با کفار متوجه آنان شود برحذر بدارد و بفهماند که اگر در جملات قبل، طعام اهل کتاب و ازدواج با زنان عفیف آنان را بر شما مومنین حلال کردیم برای این بود که در معاشرت شما با اهل کتاب تخفیف و تسهیلی فراهم آوریم، تا این وسیله‏ ای بشود که شما با اخلاق اسلامی خود با یهود و نصارا معاشرت کنید و آنــان را شیفتــه اســلام بسازید و داعـی آنـان باشد به سوی علم نافع و عمل صالح.

پس غرض از تشریع حکم مورد بحث این بوده، نه این که مسلمین این حکم را بهانه و وسیله قرار دهند برای این که خود را در پرتگاه هوا و هوس‏ ها ساقط نموده، در دوستی و عشق ورزیدن با زنان یهودی و نصرانی بی ‏بندوبار شوند و عاشق جمال آنان شده، در نتیجه خواه نا خواه خلق و خوی آنان را نیز متابعت نمایند و چیزی نگذرد که خلق و خوی یهودیت و نصرانیت حاکم بر مسلمین گشته و بر خلق و خوی اسلامی مسلط گردد و آن را تحت الشعاع خود کند و فساد آنان بر صلاح اسلام چیره گردد، که این خود بلای بزرگی است، که مسلمانان را به قهقرا برمی گرداند، در نتیجه حکمی را که خدا در تشریعش بر مسلمانان منت نهاده بود را فتنه و محنت و مهلکه مسلمین کرده، تخفیف الهی را به صورت عذاب درآورد.

به همین جهت خدای تعالی بعد از بیان حلیت طعام اهل کتاب و زنان پاکدامن ایشان، مسلمانان را از بی ‏بندوباری در تنعم به این نعمت، حلال بودن طعام و زنان اهل کتاب برحذر داشته، تا بی‏بند و باری شان کارشان را به کفر ایمان و ترک ارکان دین و اعراض از حق نکشاند، زیرا اگر چنین کنند باعث می‏شوند که اعمالشان حبط شود و در آخرت نتیجه ‏ای از تلاش زندگی خود نبینند. (1)

1- المیزان ج :5 ص: 333 . 

 

 

در کتاب هفتاد و هفتم شما این مطالب را می خوانید:

 

هدف از تالیف این منتخب                                             16

مقدمـه مــــولــــف                                                      18                                                                        

اظهار نظرها درباره چاپ های نخست                             21

فصل1-  درباره قرآن کریم                                                            24

مفهـوم حروف مقطّعه در قرآن                                    

        1-  حروف مقطعه، به عنوان رابط مطالب سوره ‏ها  

2- حروف مقطعه، به عنوان کد یا رمز بین خدا و رسولش       

سوره استثنائی فاتحه الکتاب                                       

بسـم اللّـه الـرحمن الـرحیم                                         

تاثیر روحانی صوت قرآن در انسان                              

نفی تحریف و اختلاف در قرآن                                    

شمول همه جانبه قرآن                                              

جاودانگی و ثبـات قرآن                                             

ناسخ و منسوخ در قرآن                                            

نسخ،  یا تمام شدن عمـر حکمی ‏از احکام                        

آیت چیست؟                                                            

نسخ جهات آیات                                                       

تشخیص آیات منسوخ                                                

فصل 2-  تاویل قرآن و محکمات و متشابهات                         32

مباحث تاریخی در محکمات و متشابهات و تاویل               

ماهیت آیات محکم و متشابه                                        

     1 - محکم :                                                        

     2 - متشـابــــه :                                                  

دلیل وجود آیات متشابه در قرآن                                  

مفهوم تاویل قرآن                                                    

نمونه ای برای درک تاویل حوادث( داستان خضر و موسی« ع» 

ظاهر حوادث در داستان موسی و خضر علیه‏ السلام                                         

ایرادهائی که موسی بر ظاهر  عملکرد خضر گرفت.        

تاویل حوادث از زبان خضر علیه السلام                        

آیـا علم به تاویل مختص خداست؟                                

تجویز علم به تاویل به غیر خدای‏تعالی                          

مفاسد طلب تاویل متشابهات و پیروی آن‏ها                                                                       

فصل 3- درمبحث عشـق                                                                      40       

عشـق خـالص و عشـاق مخلص خـدا                            

مصـادیـق دوستـی و حبّ                                            

     1 ـ دوسـت داشتــن غــذا                                      

     2 ـ دوســت داشتــن همســــر                                 

دوست داشتن ـ رابطه بین انسـان و کمـال                      

فصل 4- در آفت یهود و دوستی با اهل کتاب                                        43                   

تاریخ انحطاط جوامع اسلامی و ارتباط آن با دوستی اهل کتاب    

هشداری در مورد طعام اهل کتاب                                

عرصه دخالت یهود در روایات اسلامی                         

فصل 5- زندگی آخرتی و بهشت                                                      48

زندگی آخرت در دنیا                                                 

مفهوم لقاء و لقاءاللّه‏                                                

قیـافه مـومـن در قیامت و نظـاره او به جمال حـق            

لـذت غـذا و لذت نکاح در دنیا و در آخرت، حقیقت و فلسفه آن    

آیـا لذایـذ و شهـوات دنیـا در بهشت ادامه دارد؟              

جمع شدن افراد خانواده‏ های صالح در بهشت                 

با همسرانتان با هم داخل بهشت شوید!                         

قرین بودن با حوریان بهشتی،  نه ازدواج و زناشوئی!      

مشـاهـده کیفیت زنده شدن مردگان                              

فصل 6- در آزادی،  حکومت و جامعه                                                  57

برداشت غلط از مفهوم آزادی در اسلام                         

هدف از تاسیس حکومت در اسلام                                

شعار اجتماع اسلامی:  پیروی از حق، نه از اکثریت         

دستور مراقبت و اصلاح نفس و جامعه                          

حکم مسلمانان امروز در سرزمین شرک                        

اراده الهی درانتقال حکومت به مستضعفین زمین             

جامعه موعود و مهدی موعود                                    

منافقین بعد از رحلت پیامبر                                        

مشخصه یک جامعه صالح                                           

شعائرالله و تقوای دلها                                              

نمونه‏های قرآنی انسان‏ها                                          

فصل 7- در اعمال،  گناه و توبه                                     70

نسخه برداری از اعمال انسان‏ها                                 

برای هــر فرد نویسنـده و نگهبانی است!                       

ضبط و حفظ گفتار انسان                                            

تکرار عمل صالح و نتایج آن                                       

ماهیت اعمال شایسته و اعمال ناشایست                       

ارتباط بین اعمال انسان‏ها با حوادث عالم                      

تاثیر گناهان در بروز مصایب اجتماعی                          

شرط جهالــت در ارتکــاب محرمات                               

بخشیده شدن گناهان حاجی                                        

توبه ‏های مشکل                                                        

تــرک انفـاق : گنــاه کبیـره                                          

فصل8-  رسول الله و  اهل بیت                                                 79

مشخصات فردی و زندگی خصوصی رسول الله«ص»   

       1 ـ خنده رسول اللّه «ص»                                   

       2 ـ شوخی رسول اللّه «ص»                                

       3 ـ گریه رسول اللّه «ص»                                   

       4 ـ آرایـــش رســـول اللّه «ص»                            

       5 ـ نظافت رسول اللّه «ص»                                 

       6 ـ مسواک کردن رسول اللّه «ص»                       

       7 ـ عطر رسول اللّه «ص»                                   

       8 ـ نگهداری از پوست بدن                                 

 

نماز رسول اللّه «ص»                                           

       1 ـ تعداد، و اوقات نمازهای رسول اللّه «ص»          

       2 ـ کیفیت نماز خواندن رسول اللّه «ص»                

       3 ـ نوافل رسول اللّه «ص»                                  

       4 ـ دعای قنوت‏ها و ذکرهای رسول اللّه «ص»         

 

روزه و اعتکاف رسول اللّه «ص»                        

       1- روزه ‏های رسول اللّه در ایام مخصوص               

      2 ـ آداب رسول اللّه «ص» در ماه رمضان               

      3 ـ اعتکاف‏های رسول اللّه «ص» در ماه رمضان      

      4 ـ روزه وصال مخصوص رسول اللّه «ص»             

      5 ـ افطارهای رسول اللّه «ص»                             

 

قرآن خواندن رسول اللّه «ص»                                  

رفتارهای اجتماعی رسول اللّه «ص»                          

 ذی‏ القربی در نقش مراجع علمی مردم                   

فصل 9-  در توکل و تکلیف                                         92

نفی اعتماد به نفس و اثبات اعتماد به خدا                      

توکل، و تاثیر اسباب‏های ظاهری                                  

توکل و کفالت الهی                                                   

آیا از انسان کامل، تکلیف ساقط است؟                           

بحث فلسفی در چگونگی تکلیف و دوام آن                     

فصل 10 -  در دعا کردن و تاثیر آن                                         96

اَمَّن یُجیبُ ...؟                                                         

تعلیمــات معصـومیـن بـرای بهتـر دعـا کــردن                 

زمــان منــاسب بــرای دعــا                                        

استغفار در نماز شب، در سحرگاهان                            

دعا ها و  مقدرات                                                    

سرانجام شوم خودداری از دعـا                                  

فصل 11- در زندگی مشترک                                                    103

تعهد خدا بر تامین هزینه ازدواج                                 

استقلال زن در اراده شخصی، عمل فردی و مالکیت         

مفهــوم قیمومـت مــرد بر زن                                      

احکام مشترک و اختصاصی بین زن و مرد                      

حکمت موجود در اختلاف سهم الارث بین زن و مرد         

بحث حقوقی و اجتماعی درباره ازدواج موقت                 

ضرورت ازدواج موقت در شرایط کنونی                        

فصل 12- در اسماء حسنی و اسم اعظم                                   109

اسـم اعظـم چـیست؟                                                  

آورنده تخت ملکه سباء چه نیروئی داشت؟                     

عمومیّت و خصوصیّت اسماء الهی و اسم اعظم              

راه شناخت اسماء حسنی                                           

فصل 13 -  در شناخت خدا                                                   114                

مفهـوم رویـت خــدا                                                   

مفهـوم قرب و بُعـد و مقـام قـرب الهـی                          

مفهوم مقرب شدن بنده                                              

رضای خدا، مقامی بالاتر از بهشت                               

مشمولین رضایت خدا                                               

مفهــوم روز و کــار روزانه الهی                                 

مفهوم نور خدا و چگونگی ظهور و شمول آن                 

مـفهـوم وجـه الـهـی                                                  

وجــه الـهی و عـالـم ذر                                             

فصل 14-  پیامبران                                                                  123

مراقبت در اعمال و اندیشه موسی«ع»                         

خلع نعلین موسی و دلیل تقدس زمان‏ها و مکـان‏هـا          

اجـرای مشیـت الهـی در تمکّـن یـوسف در مصـر              

تحلیلی بر سجـده یعقـوب                                            

شرح تحلیلی از توقف عذاب قوم یونس و فرار او            

تـورات و انجیـل در عصـر نزول قرآن                            

انجیل‏های متروک و مغضوب                                       

فصل 15-  بندگی و عبودیت                                                    129    

سیـــر در مسیـــر عبـودیت                                         

بنـدگی و عبـودیت در قـامـوس قرآن                             

مهاجرت از افق شرک به موطن عبودیت و مقام توحید      

اساس پرستش آگاهانه در اسلام                                  

عبـــادت خـــاص امــــت هــر پیــامبــر                           

فصل 16-  خودسازی                                                              134

تاثیر ذکر خدا در آرامش قلب                                      

عامل اصلی اطمینان و آرامش دل                                

تـاثیـر ذکـر در سرنوشت انسان                                   

تـذکـر و پنـاه‏جویی                                                    

رابطــه حـالات درونـی انسان با انـواع ذکـر                    

قبــول مصیبــت بــه عنـوان رضـا و خـواست الهـی           

فصل 17-  در عبادات ، نماز  و  روزه                                     139    

 

نمــاز، پلیـس بـاطنـی                                                 

اثر نماز در اجتناب از فحشاء و منکر                           

چگونه نماز انسان را از فحشا و منکر باز می‏دارد؟

چرا برخی نمازگزارها مرتکب فحشاء و منکر می شوند؟  

فائده روزه:  « لَعَلَّکُم تَتَّقوُنَ  »                                   

فصل 18- ادراکات، غرایز و طبیعت انسان                                143

غریزه استخدام و بهره‏ برداری در انسان                      

ادراک و عواطف انسان محل نفوذ شیطان                      

عـوامل اختـلال در ادراکـات انسـان                              

آرایش تکـوینـی لذایـذ فکری و اعمال                             

مفهوم قلب در قرآن                                                  

ترتیـب رسـوخ ایمـان در قلــب انســان                           

بیمـــاری دل‏هــا                                                       

عبـور از عقــل به حـق                                              

فصل 19-  علم خاص و  عصمت پیامبران                                151

ادراکات مخصوص -  بصیــرت                                    

معصـومیت ـ نفی خطـا در ادراک‏های مخصــوص              

عصمت، یک نوع علم خاص                                        

تفــاوت علــم خــاص عصمــت بـا سـایـر علـوم                

انصـراف اختیاری معصومین از خـلاف                          

مُخلَصین و علم خاص آن‏ها                                        

نمونه ای از کاربرد علم مخصوص                               

حکمت، دانشی که خداوند عطا می کند!                         

فصل 20-  تصورات و رویاها                                                  158

تمثــل، و واقعیـت مــوجــود خــارجــی                            

دخالت تصـورات و ادراکات در نحوه تمثل                      

رویا و حدیث نفس                                                    

تفــاوت مـرگ و خواب                                               

گــــــروه‏بنــــدی رویــــاهــــا                                                   

        1 ـ رویاهای‏ ناشی از تخیّلات‏ نفسانی                      

        2 ـ تاثیر خصوصیات فردی در رویا                      

        3ـ رویـــاهـــای واقعـــــــی                                  

تحلیل علمی رویاهای واقعـی                                                    

        1 ـ رابطـه رویـا بـا وقوع حوادث از طریـق انتقـال    

        2 ـ درجات وضوح رویا                                     

        3 ـ مثال سازی و تعبیر با قرینه یا ضد حادثه          

        4 ـ آشفتگی و بهم ‏پیوستگی ـ توالی انتقالات و دشواری تعبیر          

رویــا از نظــر قـــرآن                                          

فصل 21-  درباره کلام و ساخت آن نزد انسان                         167

انسـان چگونـه کلام را می‏سازد ؟                                

کیـفـیـــت معنـــــی در کـــــلام                                       

نظــام تشکیــل کــلام و الهــام معنـا                                

فصل 22-  چگونه خلقت آغاز شد؟                                          170

مفهوم فاطر و ایجاد وجود از عدم                                

چگونگی ایجاد آسمان‏ها و زمین از عدم                       

زمان و ماده اولیه خلق آسمان‏ها و زمین                      

ماده اولیه آسمان چه بود؟                                         

شمارش و تقسیم ‏بندی تکوینی زمان                              

وجود حیات در سایر کرات آسمانی                               

آب ، مایه حیات مـحسوس                                          

فصل 23-   پایان دنیا و آغاز قیامت                                          176

آمادگی دنیا برای «یَوْمُ ‏الْفَصْل»                                    

تمام شدن عمر ماه و خورشید در زمان مقرر                 

هلاکت و بطلان وجود ابتدایی اشیاء                             

بازگشت موجودات                                                    

موضوع رجعت                                                        

موضوع آخرالزمان                                                  

فصل 24-  شریعت اسلام                                                         183

دقیق‏ ترین و پیشرفته ‏ترین قوانین                                  

ضمانت اجرائی قوانین اسلامی                                    

فصل 25- در قضاها و حکمت الهی                                          185

آزمایش انسان‏ها در شداید، فقدان‏ها و مصایب               

قضای حتمی الهی در محکومیت انسان به زندگی زمینی     

فصل 26-  درباره شب قدر                                                      188

شب قدر، زمان تنظیم تقدیرات و برنامه ‏ریزی سالانه         

مفهوم سلامت در شب قدر                                         

فصل 27-  در مدیریت سیاسی و اجتماعی                                190

دستورالعمل‏های اجرائی برای همه مسلمانان                 

آفت اعتماد و رکون به ظالمین در اداره امور مسلمین      

پرهیز از تمایــل به دوستی کفــار و بیگانگــان                

اصلاح بیماردلان جامعه اسلامی و جلوگیری از تمایل آن‏ها به بیگانگان   

دستوراتی برای مدیریت اجتماعی در اسلام                    

دستوراتی برای اداره رفتارهای اجتماعی مسلمانان                  

         1 ـ نهی از مسخره کردن و عنوان بد دادن به مسلمانان  

        2  ـ نهی از سوءظن، تجسس عیوب و غیبت دیگران

نمونه ‏های مدیریت خوب و بد از نظر قرآن                                                       

         1- امین و مکین و حفیظ و علیم بودن در مدیریت امور    

         2- نمونه  بدترین مدیریت جامعه درتاریخ بشر       

         3- رسول اللّه‏ «ص» اسوه حسنه درمـدیـریت جامعه                    

فصل 28-  مرگ و برزخ                                                          198

برزخ، فاصله مرگ تا قیامت                                       

مدت درنگ در قبــر                                                  

عدم احساس زمان در برزخ                                       

برگشت علم قبلی انسان بعد از مرگ و احیاء مجدد          

تنهائی و زندگی غیر اجتماعی انسـان بعد از مرگ           

ارزش مسلمان مردن!                                              

مــرگ و خــواب                                                       

فصل29-  درباره ملائکه، تکالیف و وظایف آن‏ها                    203    

ذات ملائکه، نوع تکالیف و وظایف آن‏ها                        

وجود غیرجسمانی ملائکه                                          

هـدف وجـودی مـلائکــه                                             

نقش ملائکه در حوادث                                              

چگونگی دخالت و واسطه بودن مـلائکه در تدبیر 

           1-  وساطت ملائکه در مسئله عود                   

           2- وساطت ملائکه در مرحله تشریع دین           

           3- وساطت ملائکه در  تدبیر امور این عالم        

محل سکونت ملائکه و نحوه حرکت آن‏ها                        

سرعت حرکت و سرعت عمل ملائکه                             

وظیفه ملائکه در شب قدر                                          

نفی ملک بودن روح                                                  

ملائکه محافظ انسان و اعمال او                                  

ملائکه محافظ عمل و نیت انسان                     

ملائکه نویسنده و تشخیص کیفیت اعمال              

دو ملک مسئول ثبت و حفظ اعمال                                 

دو ملــک مسئـول ضبــط الفــاظ و گفتــار                         

ملائکه محافظ انسان از حوادث                             

فصل 30- درباره نفس و روان                                                 217

صفـات مستقـر در نفـس                                             

خـاطرات بـدون استقـرار در نفس                                 

تجسم نفسانیات در ظاهر انسان                                   

حـرکت غیـراختیـاری انسان در نفـس خـود                     

سلــوک در نفـس مـومن                                             

مــراقبـت از نفــس                                                    

فصل 31-  درباره جن و شیطان                                               221

ماهیّت وجودی جن و استعدادهای آن از نظر قرآن           

ماهیت شیطان از نظر قرآن                                        

خـاطـرات شیطـانی چیسـت؟