جلد 11- مبانی زندگی اسلامی در قرآن

       بســــــــم الله الرحـــــمن الرحیـــــــــــم         

 برای مشاهده متن کتاب روی تصویر بالا کلیک کنید!

 

بخش های اصلی جلد یازدهم عبارتند از:

 

          کتاب سی و هشتم:     خانواده اسلامی                                                 

         کتاب سی و نهم         غذا و تغذیه انسان از نظر قرآن

         کتاب چهلم:             عبادات:  نماز و روزه و حج

 

خلاصه کتاب ها ---   برای آشنائی اولیه با مباحث هر یک از کتاب ها،  خلاصه آنها در انتهای جدول دست راست قرار گرفته است! 

 

خلاصه ای منتخب از جلد یازدهم ( کتاب سی و هشتم تا چهلم )  

 

  خانواده اسلامی

فرمان الهی ازدواج دختران و پسران

« وَ اَنکِحُوا الاَیَمَی مِنکمْ وَ الصلِحِینَ مِنْ عِبَادِکمْ وَ إِمَائکمْ  إِن یَکُونُوا فُقَرَاءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِن فَضلِهِ  وَ اللَّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ‏!

  • دختران و پسران و غلامان و کنیزان مجرد خود را اگر شایستگی دارند نکاح نمایید که اگر تنگدست باشند خدا از کرم خویش توانگرشان کند که خدا وسعت بخش و دانا است!»

                  کلمه انکاح به معنای تزویج، و کلمه ایامی به معنای پسر مجرد و دختر مجرد است، و مراد از صالحین، صالح برای تزویج است، نه صالح در اعمال.

                  « ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله،» این آیه وعده جمیل و نیکویی است که خدای تعالی داده، مبنی بر اینکه از فقر نترسند که خدا ایشان را بی نیاز می‏ کند و وسعت رزق می‏ دهد و آن را با جمله« و الله واسع علیم،» تاکید کرده است. البته رزق هر کس تابع صلاحیت او است، هر چه بیشتر بیشتر، البته به شرطی که مشیت خدا هم تعلق گرفته باشد.

تعهد خدا بر تامین هزینه ازدواج

  • « وَ لْیَستَعْفِفِ الَّذِینَ لا یجِدُونَ نِکاحاً حَتی یُغْنِیهُمُ اللَّهُ مِن فَضلِهِ...!
  • و کسانی که وسیله نکاح کردن ندارند به عفت سر کنند تا خدا از کرم خویش از این بابت بی نیازشان کند...!»

کلمه استعفاف و تعفف با همدیگر قریب المعنا هستند، و مراد از نیافتن نکاح قدرت نداشتن بر مهریه و نفقه است.

و معنای آیه این است که کسانی که قدرت بر ازدواج ندارند از زنا احتراز بجویند تا خداوند ایشان را از فضل خود بی نیاز کند.

در کافی به سند خود از محمد بن جعفر از پدرش از آبائش علیهم‏السلام‏ روایت کرده که فرمود: رسول خدا صلی‏ الله ‏علیه ‏وآله ‏وسلّم‏ فرمود: هر کس از ترس عیالمند شدن ازدواج نکند، نسبت به خدای عز و جل سوء ظن دارد و خدا می‏ فرماید:« ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله!»

                  ( مستند: آیه 32 تا 34 سوره نور  المیزان ج : 15  ص :  159)

 

بحث حقوقی و اجتماعی درباره ازدواج موقت

ازدواج سنتی است طبیعی که از آغاز پیدایش بشر تاکنون در مجتمعات بشری دایر بوده، و هیچ مزاحمی به غیر از زنا سد راه و مزاحم آن نبوده، آری، تنها مزاحم ازدواج، زنا است که نمی‏ گذارد خانواده‏ای تشکیل شود و طرفین بار سنگین ازدواج را تحمل کنند و به همین بهانه شهوات را به سوی خود می‏ خواند، و خانواده‏ ها را می‏ سوزاند و نسلها را قطع می‏ کند.

همه مجتمعات دینی و یا طبیعی ساده و سالم عمل زنا را شنیع و زشت می‏ دانند و آن را فاحشه و منکر می‏ خوانند و به هر وسیله ‏ای که شده علیه آن مبارزه می‏ کنند، و مجتمعات متمدن هم اگر چه به کلی از آن جلوگیری نمی ‏کنند و لیکن در عین حال آن را کار نیکی نم ی‏شمارند، چون می‏ دانند که این کار عمیقا با تشکیل خانواده ضدیت دارد و از زیادی نفوس و بقای نسل جلوگیری می‏ کند و لذا به هر وسیله ‏ای که شده آن را کمتر می‏ کنند و سنت ازدواج را ترویج می ‏نمایند و برای کسانی که فرزند بیشتری بیاورند جایزه مقرر می ‏دارند و درجات آنان را بالا می‏ برند و همچنین مشوقات دیگر به کار می ‏بندند.

چیزی که هست علی رغم همه آن سختگیری‏ها علیه زنا و این تشویقها در امر ازدواج، باز می ‏بینیم که در تمامی بلاد و ممالک چه کوچک و چه بزرگ این عمل خانمان‏سوز و ویرانگر، یا علنی و یا به طور پنهانی انجام می شود، که البته علنی و یا سری بودن آن بستگی به اختلاف سنتهای جاری در آن اجتماع دارد.

و این خود روشن‏ترین دلیل است بر اینکه سنت ازدواج دائم برای نوع بشر کافی برای رفع این احتیاج حیوانی نیست و انسانیت و بشریت با داشتن سنت ازدواج باز در پی تتمیم نقص آن است.

پس آنهایی که در جوامع بشری زمام قانون را به دست دارند باید در مقام توسعه و تسهیل امر ازدواج بر آیند.

و به همین جهت است که شارع اسلام سنت ازدواج دائم را با ازدواج موقت توام نموده، تا امر ازدواج آسان گردد و در آن شروطی قرار داده تا محذورهای زنا را از قبیل آمیخته شدن نطفه ‏ها، واژگون شدن رشته خانوادگی، انقطاع نسل و مشخص نشدن پدر آن فرزند نداشته باشد، و آن شرایط این است که یک زن مختص به یک مرد باشد و زن بعد از جدایی از شوهرش عده نگهدارد و آنچه بر شوهرش شرط کرده در آن ذی حق باشد پس با جعل این مقررات محذورهای زنا را بر طرف کرده و با الغای سایر قوانین ازدواج دائم، از قبیل حق نفقه و ... مشقت ازدواج دائم را بر داشته است.

و به خدا سوگند این حکم( تشریع متعه) از افتخارات اسلام در شریعت سهل و آسان آن به شمار می‏رود، مانند طلاق و تعدد زوجات، و بسیاری از قوانین دیگرش، و لیکن به فرموده قرآن کریم:« ما تغنی الآیات و النذر عن قوم لایومنون،» حرف منطقی و مستدل کجا و مردم کر و ناشنوا کجا؟ آنها هنوز حرف خود را می ‏زنند که من زنا را از متعه بیشتر دوست می ‏دارم!!؟

               ( مستند: ذیل آیه 5 تا 7 سوره مومنون    المیزان ج 15 ص 18)

 

ضرورت ازدواج موقت در شرایط کنونی

آیا آن ضرورت که باعث مشروعیت متعه شد امروز در جو اسلام حاضر شدیدتر و عظیم‏تر است، یا در عهد رسول خدا ص‏ و ابی بکر و نیمه اول از عهد عمر؟ با اینکه فقر و فلاکت سایه شوم خود را بر همه بلاد مسلمین گسترده و حکومت‏های استعمارگر و مرتجعین از حکومت‏های اسلامی، که ایادی استعمارگران و فراعنه سرزمین‏های مسلمان نشین هستند خون مسلمانان را مکیده از منابع مالی آنان هیچ رطب و یا بسی را به جای نگذاشته‏ اند؟

          و از سوی دیگر - همانها که منابع مالی مسلمانان را به یغما می ‏بردند برای خواب کردن مسلمین شهوات را در همه مظاهر آن از رادیو و تلویزیون و روزنامه و سینما و غیره ترویج می‏ کنند؟ - و در بهترین شکلی که تصور شود آن را زینت می ‏دهند؟ و با رساترین دعوتها مسلمانان را به ارتکاب آن دعوت می‏کنند؟ و این بلای خانمان سوز روز به روز شدیدتر و در بلاد و نفوس گسترده‏تر می‏شود تا به جائی که سواد اعظم بشری و نفوس به درد خور اجتماع، یعنی دانشجویان و ارتشیان و کارگران کارخانجات که معمولا جوانهای جامعه ‏اند را طعمه خود ساخته است؟

و جای شک برای احدی نمانده که آن ضرورتی که جوانان را اینطور به سوی منجلاب فحشا و زنا و لواط و هر داعی شهواتی دیگر می‏کشاند، عمده‏ اش عجز از تهیه هزینه زندگی و اشتغال به کارهای موقت است، که نمی‏گذارد در محل کار منزل تهیه کند، تا بتواند نکاح دائم کند، یا مشغول تحصیل علم در غربت است، و یا کارمندی است که به طور موقت در یک محلی زندگی می‏کند، حال چه شده که این ضرورتها در صدر اسلام- با اینکه کمتر و در مقایسه با امروز قابل‏ تحمل‏تر بوده - باعث حلیت نکاح متعه شد، ولی امروز که بلا خانمانسوزتر، و فتنه عظیم‏تر است مجوز نباشد .

و سخن کوتاه اینکه نکاح بودن متعه و زوجه بودن زن متعه شده در عرف قرآن و لسان مسلمین صدر اول( از صحابه و تابعین،) جای هیچ تردید نیست.

    ( مستند:آیه 23و 28 سوره نساء   المیزان ج : 4  ص :  414)

 

همسران شما کشتزار شمایند !

  • « نِساوُکُمْ حَرْثٌ لَّکُمْ فَاْتُوا حَرْثَکُمْ اَنی شِئْتُمْ  وَ قَدِّمُوا لاَنفُسِکمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا اَنَّکم مُّلَقُوهُ  وَ بَشرِ الْمُوْمِنِینَ‏ !
  • زنان شما کشتزار شمایند از هر طرف خواستید به کشتزار خود درآئید و در صدد پدید آوردن یادگاری و نسلی برای خود برآئید و از خدا پروا کنید و بدانید که شما او را دیدار خواهید کرد و مومنین را بشارت ده ! »

نسبت زنان به جامعه انسانی نسبت کشتزار است به انسان کشت‏کار، همانطور که کشتزار برای بقای بذر لازم است، و اگر نباشد بذرها به کلی نابود می‏شود، و دیگر غذائی برای حفظ حیات و ابقای آن نمی‏ماند، همچنین اگر زنان نباشند نوع انسانی دوام نمی‏یابد، و نسلش قطع می‏شود.

آری خدای سبحان تکون و پدید آمدن انسان، و یا بگو به صورت انسان در آمدن ماده را تنها در رحم مادران قرار داده، و از سوی دیگر طبیعت مردان را طوری قرار داده که متمایل و منعطف به سوی زنان است با اینکه مقداری از آن ماده اصلی در خود مردان هم وجود دارد، و در نتیجه میان دو دسته از انسانها مودت و رحمت قرار داده و چون چنین بوده قطعا غرض از پدید آوردن این جذبه و کشش، پدید آوردن وسیله ‏ای بوده برای بقای نوع، پس دیگر معنا ندارد، آن را مقید به وقتی و یا محلی معین نموده، از انجام آن در زمانی و مکانی دیگر منع کند، بله مگر آنکه در یک موردی خاص انجام این عمل مزاحم با امری دیگر شود، امری که فی نفسه واجب بوده، و اهمالش جایز نباشد، و با این بیان معنای جمله: ” و قدموا لانفسکم، “ به خوبی روشن می‏شود .

 

نتیجه روابط زناشوئی صالح :  تولد فرزند صالح و توشه آخرت

  • ” وَ قَدِّمُوا لاَنفُسِکمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا اَنَّکم مُّلَقُوهُ  وَ بَشرِ الْمُوْمِنِینَ‏ !
  • و در صدد پدید آوردن یادگاری و نسلی برای خود برآئید و از خدا پروا کنید و بدانید که شما او را دیدار خواهید کرد و مومنین را بشارت ده ! »

مراد از اینکه فرمود: قدموا لانفسکم - که خطاب به مردان است و یا به مردان و زنان هر دو، واداشتن انسانها به ازدواج و تناسل است، تا نوع بشر در زمین باقی بماند، و این هم معلوم است که غرض خدای سبحان از بقای نوع بشر در زمین، بقای دین او، و ظهور توحید و پرستش او است، و برای این است که جوامع بشری باشند تا با تقوای عمومی خود او را بپرستند، همچنانکه فرمود: ” و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون.“

بنا بر این اگر دستوراتی می‏دهد که با حیات آنان و بقایشان مرتبط است، برای این است که به این وسیله آنان را به عبادت پروردگارشان برساند، نه برای اینکه بیشتر به دنیا بگروند، و در شهوات شکم و فرج فرو رفته، در وادی غی و غفلت سرگردان شوند.

پس مراد از جمله: ” و برای خود مقدم بدارید،“  هر چند مساله توالد و تقدیم داشتن افرادی جدید الوجود به بشریت و جامعه است، بشریتی که همه روز افراد زیادی از آن دستخوش مرگ و فنا می‏شود، و به مرور زمان عددش نقصان می‏پذیرد، و لیکن این مطلوبیت فی نفسه نیست غرض به خود توالد تعلق نگرفته، بلکه برای این است که با توالد و آمدن افرادی جدید به روی زمین ذکر خدای سبحان در زمین باقی بماند، و افراد صالحی دارای اعمال صالح پدید آیند، تا خیرات و مثوباتشان هم عاید خودشان شود، و هم عاید پدرانی که باعث پدید آمدن آنان شدند، همچنانکه فرمود:” و نکتب ما قدموا و آثارهم.“

 

بیانی که از نظر خواننده گذشت این احتمال را تایید می‏کند که مراد از تقدیم برای خود، از پیش فرستادن اعمال صالح است، برای روز قیامت، همچنانکه در جائی دیگر فرموده:” یوم ینظر المرء ما قدمت یداه،“ و نیز فرموده:” و ما تقدموا لانفسکم من خیر، تجدوه عند الله هو خیرا و اعظم اجرا.“

پس جمله: ”و قدموا لانفسکم و اتقوا الله و اعلموا انکم ملاقوه،“ از نظر سیاق نظیر آیه:” یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله، و لتنظر نفس ما قدمت لغد، و اتقوا الله ان الله خبیر بما تعملون،“ می‏باشد.

پس مراد از جمله مورد بحث (و خدا داناتر است،) تقدیم عمل صالح و تقدیم اولاد به این امید است که اولاد نیز افرادی صالح برای جامعه باشند.

و مراد از جمله:” و اتقوا الله ...،“ تقوا به صورت عمل صالح در خصوص نزدیکی با حرث است، و خلاصه می‏خواهد بفرماید: در نزدیکی با زنان از حدود خدا تعدی نکنید و پاس حرمت خدا را بدارید، و محارم خدا را هتک مکنید!

و مراد از جمله:” و اعلموا انکم ملاقوه ...،“ تشویق به تقوا و شکافتن معنای آن است، می‏فرماید: از روز لقای الله و سوء حساب بترسید، همچنانکه در آیه سوره حشر هم که می‏فرمود:” و اتقوا الله ان الله خبیر بما تعملون ...،“ تقوا به معنای ترس از خداست، و اطلاق کلمه ” بدانید“ و اراده لازمه آن که همان مراقبت و تحفظ و اتقا باشد، امری است که در کلام شایع است، از آن جمله خدای عزوجل فرموده:” و اعلموا ان الله یحول بین المرء و قلبه،“ که منظور از آن لازمه آن است، که همان تقوا باشد، یعنی بترسید و پروا داشته باشید، از حائل شدن خدا میان شما و دلهایتان، و چون عمل صالح و ترس از روز حساب از لوازم خاصه ایمان بود، لذا در آخر کلام فرمود:” و بشر المومنین! “

           ( مستند: آیه 223 و 223  سوره بقره   المیزان ج : 2  ص :  310)

 

در کتاب سی و هشتم شما این مطالب را می خوانید:

 

مقدمه مولف:                                                                        صفحه:   9

 

بخش اول :   خانواده  اسلامی

 

فصل اول:  ازدواج                                                          11

فرمان الهی ازدواج دختران و پسران                                              

تعهد خدا بر تامین هزینه ازدواج                                                    

هدف از تشریع حکم ازدواج                                                         

طبقات حرام در ازدواج  ( مُحَرَّمات )                                               

محرمات نَسَبی:                                                                          

محرمات سَبَبی:                                                                          

ازدواج های حلال  (دائم و موقت )                                                 

ازدواج موقت                                                                            

حکم تعدد زوجات، و ارتباط آن با مسئله ازدواج دختران یتیم                

شرط عدالت در تعدد زوجات                                                         

ازدواج با کنیزان راه گریز از شرط عدالت در تعدد زوجات                   

حکم پرداخت مهریه                                                                    

شرط ایمان در ازدواج با زنان مشرک                                              

مشرک و کافر کیست؟                                                                  

امتیاز کنیز مسلمان بر زن آزاد مشرک                                            

حکمت تحریم ازدواج با مشرکین                                                     

تحریم ازدواج زشتکاران با پاکان                                                   

اختصاص ازدواج زنان بدکار با مردان بدکار                                    

حلال شدن ازدواج با زنان اهل کتاب و شرایط و دلایل آن                     

جواز ازدواج با همسران مطلقه پسرخوانده ها                                  

فصل دوم:  ازدواج کنیزان و غلامان                                       36

ازدواج با کنیزان                                                                        

ازدواج با کنیزان، ازدواج دائم                                                      

شرط ایمان در ازدواج                                                                 

شرایطی برای ازدواج با کنیزان                                                     

کیفر فحشاء کنیزان                                                                     

نهی از وادار کردن کنیزان به زنا                                                   

صبر بر دشواری تجرد، و پرهیز از زنا و از مشکلات ازدواج با کنیزان         

امر به ایجاد تسهیلات برای ازدواج و آزادی غلامان و کنیزان    

فصل سوم:    زندگی مشترک                                              43                                                                

حکم سرپرستی مردان بر زنان                                            

وظایف زنان در زندگی مشترک                                            

استقلال زن در اراده شخصی و عمل فردی و مالکیت               

مفهوم قیمومت مرد بر زن                                                  

حکم رفتار  با زنان ناسازگار                                               

ترس از جدائی، و حکم رفع اختلاف بین زن و شوهر                

خوف زن از نشوز و اعراض شوهر                                     

روایات وارده در زمینه رفتار با همسران                               

زندگی مشترک با همسران متعدد، با رعایت مساوات و عدالت    

حکم معاشرت شایسته با زنان در جامعه اسلامی                     

نهی از اجرای نظرات خلاف شرع همسران و فرزندان              

فصل چهارم:   بچه داری                                                             56                                     

حکم شیر دادن به بچه، و وظایف والدین                                

دوره کامل شیردادن                                                          

حق ادامه شیردادن مادر مطلقه                                           

رعایت حق حضانت و شیر دادن مادر                                    

رعایت حق پدر بوسیله مادر                                               

هزینه های بچه و نفقه همسر مطلقه بعد از فوت پدر                 

باز گرفتن بچه از شیر                                                       

فصل پنجم:  روابط زناشوئی                                                 61                                                                  

پاکیزگی از نظر اسلام،  و پاکیزگی در زناشوئی                       

پاک شدن ماهانه رحم در بانوان                                          

اوقات کناره گیری از آمیزش                                               

کناره گیری از آمیزش در اقوام مختلف                                  

اوقات مجاز آمیزش                                                           

اهمیت پاکیزگی از نظر خدا                                                 

همسران شما کشتزار شمایند !                                            

نتیجه روابط زناشوئی صالح :  تولد فرزند صالح و توشه آخرت   

فصل ششم:  احکام مربوط به حجاب، و رفتار با محرم و نامحرم        68

حکم حجاب                                                                     

زنان مسن،  استثنائی بر حکم عمومی حجاب بانوان                 

امر به مردان برای حفظ نگاه خود از نامحرمان                      

امر به مردان برای پوشاندن فروج خود از نامحرمان                     

امر به زنان برای حفظ نگاه و پوشاندن فروج خود از نامحرمان      

نهی زنان از ظاهر کردن مواضع زینت خود                                 

امر به زنان در نحوه پوشش مقنعه                                           

طبقات هفتگانه محارم سببی و نسبی زنان و مجوز اظهار زینت آنان  

نهی زنان از پایکوبی برای اظهار زینت خود                                

روایات وارده درباره حجاب و رفتار با نامحرمان                          

فصل هفتم:  قوانین چاردیواری، و روابط داخلی خانه و خانواده         74    

نهی از نظر به اسرار داخلی خانه های مردم                               

روایات وارده در باره روابط خانوادگی                                           

رفتار خدمتگزاران در ساعات استراحت خانواده                          

ادب و رفتار اطفال در ساعات استراحت والدین                                   

ادب غذا خوردن در خانه های یکدیگر                                      

ادب سلام کردن در ورود به خانه های یکدیگر                            

حکم قطعی خدا درباره ادب و احسان به پدر و مادر                      

حکم الهی بر نیکی در حق والدین                                            

تفاوت رابطه شخصی و رابطه دینی فرزند با والدین                      

تامین زندگی اخروی صالح برای خانواده                                   

الغای حکم جاهلی فرزندی پسرخوانده ها                                   

فصل هشتم:  خانواده رسول الله(ص)                                                  88

محدودیت ها و امتیازات همسران رسول الله(ص)                         

اختیار انتخاب زندگی ساده پیامبر                                             

کیفر خطاهای همسران پیامبر                                                  

اجر اعمال صالح همسران رسول الله                                        

تکالیف شدید و انحصاری همسران پیامبر                                  

امر به طاعت و عبادت، و نهی از تظاهر اجتماعی و جلوه گری       

تاکید دستورات و تکالیف همسران پیامبر                                   

مردان و زنان حائز مغفرت و اجر عظیم خدا                               

همسران رسول الله به منزله مادران امت اسلامند!                      

ازدواج های مخصوص رسول الله «ص»                                    

طوایف هفتگانه همسران مجاز آن حضرت                                  

اختیار رسول الله در مورد رفتار با همسران خود                         

حکم منع ازدواج رسول الله                                                     

آداب پذیرائی خانه پیامبر و همسران او                                     

آداب حضور در دعوت به طعام در خانه رسول الله                        

دستور صحبت با همسران رسول الله از وراء حجاب                     

تحریم ابدی ازدواج با همسران رسول الله                                   

جواز دیدار با محرمان خانواده                                                

تحریمی  از طرف رسول خدا برای جلب رضایت همسران خود

     

فصل نهم:  طلاق، و مبانی قوانین آن در قرآن                                                  103

نظر قرآن درباره طلاق                                                          

واجبات طلاق                                                                       

حکم محاسبه مدت عدّه و قطعی شدن طلاق                                

حکم اقامت همسر در خانه شوهر در مدت عدّه                           

حُدُودُ اللَّهِ                                                                            

اقدامات قبل و بعد از سررسید عدّه طلاق                                   

راه نجات پرهیزگاران از بن بست و تنگناهای زندگی                    

مدت عدّه زنان مایوس از حیض و زنان باردار                            

رفتار با همسران مطلقه در خانه                                              

روایات وارده در زمینه طلاق سنت و طلاق عده                          

حکم عده طلاق،  فلسفه و منافع نگهداری عده در طلاق               

نهی شدید از کتمان آبستن بودن همسر مطلقه                             

بازگشت شوهر به زندگی مشترک                                             

حکم الهی بر حفظ حقوق طرفین                                               

پایان عِدّه طلاق ،  و شرایط نگهداری همسر یا رها کردن او          

نهی اولیاء زن از منع برگشت طرفین به زندگی مشترک                

حکم محدودیت تعدد طلاق و برگشت، و حکمت آن                        

حکم طلاق سوم و حرمت رجوع ( و حکم محلل )                           

عده وفات، و  تامین مخارج زن بعد از مرگ شوهر                      

طلاق قبل از همخوابگی، و شرایط عده و مهریه در آن                 

حکم پرداخت مهریه در طلاق قبل از نزدیکی                               

منع استرداد مهریه در طلاق                                                   

نهی از تنگ گرفتن بر زنان برای استرداد مهریه                         

الغای حکم جاهلی طلاق ظهار                                                 

کفاره طلاق ظهار، و جریمه بازگشت به قوانین جاهلی                   

وجوب کفاره طلاق ظهار  و شرایط و میزان آن                            

حکم جدائی از همسر با قید سوگند                                            

روایات وارده درباره طلاق با سوگند                                         

روایات وارده درباره طلاق خلع و مبارات و تخییر                        

فصل دهم:  احکام مربوط به ایتام، همسران بیوه، ارثیه و اموال آنها             137

مقدمه چینی قرآن برای پیاده کردن قوانین ارث                           

احکام و دستورات الهی برای حفظ  اموال و منافع یتیمان               

الغای سنتهای جاهلی ازدواج  با دختران یتیم و غصب اموال آنها     

نگهداری و مدیریت اموال یتیمان عقب مانده                               

رفتار با یتیمان عقب مانده ذهنی                                              

تشخیص سن رشد و تفویض اختیار اموال یتیمان                         

روش استرداد اموال یتیمان                                                    

مسئله ولایت بر یتیم                                                              

روایت وارده درباره میراث یتیمان                                            

مکافات ظلم بر یتیمان- مکافات دنیوی                                       

چگونگی برگشت ظلم به اولاد ظالم                                           

مکفات اخروی خوردن مال یتیم                                                

روایات وارده درباره ظلم به یتیم                                              

تساوی حقوق و حکم اخوت ایتام با سرپرستان خود                      

روایات مربوط به  حکم رفتار برادرانه با ایتام                             

آسمانی و الهی بودن احکام اسلام  در مورد زنان و ایتام               

همسران شوهر مرده:  یتیم دار، مال دار، و صاحب جمال              

قیام به عدالت در امر یتیمان                                                   

وظیفه و اختیار زن بعد از فوت شوهر                                       

شرایط خواستگاری زنان بیوه                                                 

نهی از تصاحب ارثیه زنان شوهر مرده و محروم کردن آنها از ازدواج          

منع ازدواج پسر با همسر پدر بعد از فوت                                  

فصل یازدهم:  مبانی قوانین ارث در قرآن                                              161

وارث کیست و چه حقی دارد؟                                                  

سهم خویشاوندان فقیر و یتیمان و مساکین                                 

قوانین تقسیم ارث                                                                 

وارثان انسان                                                                      

کلاله                                                                                 

اولویت خویشاوندان نسبی در ارث                                            

انحصار ولایت ارث در  ارحام و نسخ ولایت ارث با عقد اخوت         

فصل دوازدهم:  مبانی قوانین وصیت در قرآن                                        177

وصیت در اسلام و در سایر سنت‏ها                                           

حکم وصیت                                                                         

روایات وارده در زمینه وصیت                                                

وصیت نامه و شهود آن در سفر

بخش دوم :   زن اسلامی

فصل اول: جایگاه زن در اسلام                                                  185

هویت زن اسلامی

زن و موقعیت اجتماعی آن در اسلام     

احکام مشترک بین زن و مرد، و احکام اختصاصی آنها                  

زیربنای قوانین اجتماعی اسلام در مورد زن و مرد                       

اقتضائات فطرت در تساوی وظایف و حقوق اجتماعی زن و مرد       

اعلامیه قرآنی در حقوق زن، و تفاوتهای طبیعی زن و مرد              

حکمت موجود در اختلاف سهم الارث زن و مرد

فصل دوم: امتیازات مرد و زن در قوانین اسلامی                     194                       

تسلط مرد بر زن در فطرت و در اسلام                                       

موضوع سرپرستی مرد بر زن در قوانین الهی، و فلسفه آن            

بحثی در آزادی زن در تمدن غرب                                             

فصل سوم: تعدد زوجات در قوانین اسلامی                           198

بحثی در قانون تعدد زوجات در اسلام                                         

پاسخی به مشکلات خانوادگی ناشی از چند زنی                            

بحثی در تعدد زوجات رسول خدا ص               

فصل چهارم: ازدواج موقت در قوانین اسلامی                       215

بحث حقوقی و اجتماعی درباره ازدواج موقت                              

فلسفه تشریع ازدواج با کنیزان و ازدواج موقت                           

ضرورت ازدواج موقت در شرایط کنونی                                     

بحثی در روایات مربوط به ازدواج موقت